نقد سریال دوست نابغه من
مقدمه
سخت است درباره کاری بنویسیم که بیش از اندازه با آن احساس راحتی و صمیمیت میکنیم. شما هم احتمالا با این چالش روبرو شدهاید که وقتی اثری را میبینید که از دست سازنده و خطاهای فاحشش رنج بردهاید راحتتر میتوانید درباره آن اثر بنویسید تا وقتی کاری را پسندیدهاید. وقتی کاری را دوست دارید، سخت میتوانید آن را تبیین کنید و به چالش بکشید؛ فرقی هم نمیکند که نگاه نقادانه شما به سمت نقد مخرب برود یا نقد سازنده. نگارنده علاقهای شخصی به اثری دارد که میخواهد درباره آن بنویسد. بنابراین تأمل و درنگ فراوانی به خرج داده تا بتواند بهنحو احسن درباره آن صحبت کند. داریم از اثری کمتر شناخته شده در نزد سریالبازهای ایرانی حرف میزنیم. بله، منظورمان سریال دوست نابغه من به طراحی ساوریو کوستانتسو و کارگردانی لورا بیسپوری، ساوریو کوستانتسو، دانیله لوچتی و آلیس رورواکر است.
سریال دوست نابغه من طی سالهای 2018 تا 2024 میلادی و در چهار فصل به پخش رسید. این سریال محصول کشور ایتالیا است و توانست به عنوان یکی از برترین آثار تلویزیونی ایتالیایی شناخته شود که آوازه و شهرتش، جهانشمول شده است. اما باید لحظهای درنگ کنیم و از خود بپرسیم که دلیل نگاههای جهانی به این سریال ایتالیایی چه بوده است؟ پس بحث معرفی و نقد خود از سریال دوست نابغه من را از همینجا آغاز میکنیم.
برای مشاهده صفحه اصلی فارسی باکس کلیک کنید.
سریال دوست نابغه من؛ شاگرد ممتاز سینمای پرشکوه و با افتخار ایتالیا
سریال دوست نابغه من، تکخطی ساده و بدون مشکلی دارد. داستان از دوران کودکی دو دختر ایتالیایی به نامهای النا – لنو – گرکو و رافائلا – لیلا – چرولو آغاز میشود و ما زندگی پرفراز و نشیب این دو دختر و دوستیشان را تا بزرگسالی مشاهده میکنیم. این سریال از روی رمان مشهور النا فرانته ساخته شده است. رمان فرانته در سال 2011 میلادی منتشر شد و کمتر از یک دهه بعد، با ساخت نسخه سریال دوست نابغه من بیش از پیش نزد مخاطبان جهان مطرح شد.
اما به بحث قبلی بازگردیم: از همان نخستین اپیزودهای پخش شده در فصل اول سریال دوست نابغه من، ما به عنوان مخاطب چیزی آشنا را مشاهده میکنیم. انگار زندگی دو دختر، فرای مشاهده یک سریال، نوعی از سبک زندگی و دیدگاه را پیش روی چشمان ما قرار میدهد. از دو جنبه میتوان به گزاره فوق نگاه کرد.
جنبه اول: دوست نابغه من مانند انبوهی از تولیدات سینمایی و تلویزیونی نیست که شخصیت اصلیاش را بدون هیچ عیب و اشکالی به ما نشان دهد. روایتکننده سریال دوست نابغه من، النا گرکو – لنو – است؛ دختری که هوش و ذکاوت بالایی در ادبیات از خود نشان میدهد و احتمالا آینده درخشانی در علوم انسانی خواهد داشت.
با این حال در همان فصل نخست، ما با شخصیت پیچیده و نابغهی رافائلا – لیلا – آشنا میشویم. ابتدا گمان میکنیم که داستان قرار است به رقابت و احیانا حسادت میان این دو دختر بپردازد اما دوستیای که میان این دو شکل میگیرد نقشههای ذهنی ما را نقش بر آب میکند. در فصل اول سریال دوست نابغه من، تمرکز پیچیدگی شخصیت روی لیلا استوار است و ما از النا به جز خانوادهاش و اینکه دختری با هوش و ذکاوت بالاست، چیز دیگری نمیبینیم. کمکم از اپیزودهای انتهایی، ویژگی شخصیتی لنو و درگیریهای احساسیاش و حتی تسلط جامعهی مردسالار روی او آغاز میشود. پیش از این دیده بودیم که لیلا چنین شرایطی را تجربه کرده بود اما برای لنو ماجرا به مراتب غریبتر است. او باید حفظ ظاهر کند؛ نقاب بزند و نگذارد کسی از ماجراهای شخصیاش باخبر شود. موردی که عنوان کردیم در فصول بعد تبدیل به خط روایی بسیار سخت و سنگینی میشود که تنها واکنش تماشاگر در قبال سلطهی جامعهی مردسالار و وا دادنهای النا، بهت است.
بیایید کمی بیشتر درباره این اتفاق حرف بزنیم. سریال دوست نابغه من، روایتش را از دل تاریخ قرن بیستم ایتالیا انتخاب کرده است. داستان از جایی آغاز میشود که این کشور از بحرانهای پس از جنگ جهانی دوم و شکست فاشیسم فاصله گرفته و به تدریج قرار است حاکمیت مردم بر روند سیاسی ایتالیا آغاز شود. سریال از دل این اتفاق تاریخی آغاز میشود و طی چهار فصل به دهه هشتاد میلادی میرسد. در زیرمتن فصول مختلف سریال دوست نابغه من، نگاهی سیاسی گسترده شده که ناشی از فکر النا فرانته است و سریال به خوبی توانسته این موقعیتها را بازسازی کند؛ چه آنجایی که در انتهای دهه شصت و شروع دهه هفتاد میلادی ایتالیا شاهد نزاعهای سیاسی نئوفاشیستها و کمونیستها بود و چه آنجایی که حتی در فصل انتهایی سریال، منِ مخاطب با زلزلهی مهیبی در تصویر روبرو میشوم. تمامی این ارجاعدهیها توانسته بافت تاریخی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی ایتالیا در قرن بیستم میلادی را در سریال متبلور سازد.
جنبه دوم: مخاطب در فصلهای مختلف سریال دوست نابغه من، با چند پدیده روبرو میشود که قابل تأمل است: اول زندگیهای کلونی بعد از جنگ جهانی دوم که اتفاقا در فصل نخست سریال بازنمایی شده است. دوم تقابل فرهنگی نواحی مختلف ایتالیا – از سیسیل گرفته تا میلان و رم – که باز هم سریال دوست نابغه من به این نکته توجه کرده است. حتی ما در فصل دوم و سوم سریال پدیده پرسهزنی به عنوان یکی از مهمترین پدیدههای جامعهشناختی قرن بیستم را شاهد هستیم. برای درک و دریافت این ارجاعات ضروری است نگاهی کوتاه به سینمای ایتالیا بیندازیم.
ایتالیا از جمله مطرحترین کشورهای جهان در عرصه سینما است. تاریخ سینمای این کشور آنقدر پربار است که نه تنها آثار دهههای مختلف در سینمای جهان بلکه آثار امروزی ایتالیا هم متأثر از آن تاریخ پرافتخار ساخته میشوند. اگر شما به صورت حرفهای سینما را دنبال میکنید حتما میدانید که پس از سرخوردگیهای ناشی از جنگ جهانی دوم، پتانسیل پنهان سینمای ایتالیا به یکباره شکفت و جریانی موسوم به نئورئالیسم در سینمای این کشور آغاز شد. آثار فیلمسازانی همچون ویتوریو دسیکا، فدریکو فلینی، روبرتو روسلینی و غیره در زمره بهترین آثار نئورئالیسم قرار گرفتهاند. مضامین اجتماعی در کنار تقابل فرد با اجتماع و البته دوری از تمدن شهری و بردن روایت به مناطق بیرون از شهر اعم از حومه و روستا از ویژگیهای این سینماست.
پس از سلطه نئورئالیسم بر عرصه عمومی سینمای ایتالیا، به تدریج فیلمسازانی همچون فلینی شروع به شخصیسازی این سبک کردند. فیلم آمارکورد فلینی نمونهی اینگونه از فیلمهاست. او در آمارکورد، شروع به بازگویی شیرینی از دوران کودکیاش در زمان تسلط فاشیسم میکند و فرهنگ عمومی جامعه را در آن زمان به سخره میگیرد اما نکاتی همچون جمعهای خانوادگی، بازیهای کودکانه بچهها در محلههای قدیمی شهر و البته زبان عامیانه مردم در این فیلم تجلی مییابد. بعدها و در دهه 80 و 90 میلادی، جوزپه تورناتوره در آثار مشهورش از جمله سینما پارادیزو و همه چیز خوب است رجوعی دوباره به آن حال و هوا میکند.
به سریال دوست نابغه من بازگردیم. از همان نخستین اپیزود پخش شده در این سریال تا پایان، ما لحظه لحظه بازنمایی سینمای گذشته ایتالیا بهخصوص جریان نئورئالیسم و سینمای شخصی این کشور را میبینیم. زمانی که لنو و لیلا در محله بازی میکنند یا در راه رفتن به مدرسه جمعهای کلونی اهالی را مشاهده میکنیم و یا بعدها زمانی که لنو با خانوادهاش برای تفریح نزدیک ساحل میروند و در این زمان آشنایی بیشتر النا و نینو – پسری که میخواهد با النا باشد – را شاهد هستیم، جملگی تأثیر سینمای نئورئالیسم ایتالیا و بعد سینمای شخصی این کشور در دهه 80 و 90 میلادی بروز مییابد. روایت زنانه و موازی سریال دوست نابغه من، این فرصت را فراهم آورده تا ما بتوانیم با خانوادههای گوناگون گرکو، چرولو، سولارا، کاراچی و غیره آشنا شویم و مسائل مختلف این خانوادهها را باور کنیم.
سریال دوست نابغه من؛ بازنمایی اجتماعی و فرهنگی ایتالیای قرن بیستم
درباره پرسهزنی و اهمیتش در فرهنگ، هنر و اجتماع ایتالیا سخن گفتیم. زمانی که در فصول مختلف سریال دوست نابغه من، النا چه در دوران تحصیل و چه در دوران بزرگسالی به محافل ادبی و سیاسی میرود ما نماهای متعددی از حضور شخصیت در بافت شهری ایتالیا را شاهد هستیم. او به همراه دوستانش، در خیابانها دائم در حال رفت و آمد هستند – البته پیش از دورانی که او مادر شود – در چنین وضعیتی سازندگان سریال دوست نابغه من به خوبی توانستهاند بازنمایی پدیده پرسهزنی را که مقوله مهمی در مطالعات علوم اجتماعی است را به سرانجام برسانند. کارگردانان فصلهای مختلف سریال در یک تعامل نانوشته و براساس حسی که ناشی از عقبه سینمای ایتالیا در مقولهی پرسهزنی است – بهخصوص آثار میکلآنجلو آنتونیونی که در این زمینه سرآمد سینمای ایتالیا هستند – توانستهاند به درستی پرسهزنی را به بافت داستانی اثر بدهند.
بعضا گفته میشود که روایت زنانه سریال دوست نابغه من، تصویری تماما سیاه از مردان ایتالیایی را به جای گذاشته است اما باید ذکر کنیم که شخصیتهای زن سریال هم چندان مثبت نیستند. گویی در وهله اول فرانته و در وهله دوم سازندگان سریال میخواستند ما را با وضعیت بحرانی انسان ایتالیایی قرن بیستم، هم در رفتارهای اجتماعی و هم در رفتارهای شخصی روبرو کنند. مثلا نینو ساراتو را در نظر بگیرید. او پسری خوشتیپ، درسخوان و شیفته مطالعه است اما در کنه شخصیتی او که تماما متأثر از فضای خانواده علیالخصوص پدرش است، هیولایی خفته که زمانی که سکانسهای تکاندهنده میان او و النا را میبینیم بیش از حس ضدسمپات با شخصیت، با او همذاتپنداری میکنیم زیرا میدانیم که تمام اتفاقات پیش و بیش از ماجرا، به گردن پدر اوست. بنابراین موضع فعال و انفعال او و دیگر شخصیتها را باید در حلقه گمشده هویت فردی انسان ایتالیایی در قرن بیستم جستجو کنیم.
حیف است که از بازیهای بسیار خوب سریال دوست نابغه من صحبت نکنیم. به غیر از چند بازیگر، باقی بازیگران این سریال نظیر مارگاریتا ماتسوکو، گایا جیراچه، فرانچسکو سرپیکو، آلسیو گالو و الویس اسپوزیتو تجربههای اولیه بازیگری خود را در این سریال ایتالیایی پشت سر گذاشتند و بسیار هم موفق بودند. سریال دوست نابغه من از آن دست سریالهاست که آنسامبل بازیگریاش درخشان است، یعنی بازیگران به شدت با هم هماهنگ بوده و توانستهاند از پس نقشهای خود بربیایند و پاساژهای حسی استانداردی را به هم منتقل کنند. حتی زمانی که در فصل پایانی ما شاهد بازیگری آلبا رورواکر – بازیگر مطرح سینمای امروز ایتالیا که در آثاری همچون فیلم لازاروی خوشحال، فیلم من عشق هستم و فیلم شیمر ایفای نقش کرده است – در نقش النا گروکو هستیم چون از ابتدا با صدای او به عنوان راوی آشنایی داشتهایم چندان تکان حسی نمیخوریم.
فیلمبرداری بازیگوشانه و پویای سریال دوست نابغه من از دیگر مؤلفههای خاص آن است. دوربین به خوبی در اختیار شخصیتها قرار میگیرد. درست است که سریال از جانب النا گرکو روایت میشود ولی دوربین به تمامی در اختیار او نیست و به جای آن در محیطهای مختلف میچرخد تا ما با اوضاع و احوال زندگی دیگر شخصیتها بهخصوص لیلا و نینو هم آشنا شویم. در کنار این مورد باید از تدوین حرفهای و موسیقی متن مناسب سریال دوست نابغه من هم بگوییم که توانستهاند ما را به دل تاریخ قرن بیستم ایتالیا ببرند.
در نهایت سخن را با این نکته به پایان برسانیم که سریال دوست نابغه من یک بار دیگر نشان داد که اصالت هنری ایتالیا در زمینه بازنمایی فرهنگ و اجتماع در کنار بحث راجع به هویتهای مستقل و وابسته انسانهای ایتالیایی میتواند همچنان بستری برای ساخت آثار درخشان در این کشور باشد. دوست نابغه من جریان سیال زندگی است و به همین خاطر به دل بینندگانش نشسته است.
ژانر: درام
سال پخش: 2018-2024
تعداد قسمت: 34 قسمت
نویسنده: ساوریو کوستانتسو، لورا پائولوچی، فرانچسکو پیکولو/ براساس رمان دوست نابغه من نوشته النا فرانته
کارگردان: لورا بیسپوری، ساوریو کوستانتسو، دانیله لوچتی و آلیس رورواکر
بازیگران: مارگاریتا ماتسوکو، گایا جیراچه، فرانچسکو سرپیکو، آلسیو گالو، الویس اسپوزیتو، آلبا رورواکر، والنتینا آچا، لوکا گالونه، آناریتا ویتولو، ادواردو اسکارپتا، آنتونیو بونانو و پینا دی جینارو
- کاربر گرامی در صورت وجود هرگونه مشکل ابتدا بخش سوالات متداول را مطالعه نمایید در صورتی که پاسخی برای مشکل خود پیدا نکردید از بخش تیکتها درخواست پشتیبانی نمایید.
- نظر خود را بصورت فارسی تایپ نمایید. از به کار بردن کلمات رکیک یا توهین آمیز خودداری نمایید. در صورت مشاهده، نظر تایید نخواهد شد.
- در صورتی که نظر شما دارای اسپویل میباشد، حتماً گزینه «این دیدگاه حاوی اسپویل است» را علامت بزنید در غیر اینصورت نظر شما تایید نخواهد شد.
- میتوانید نظرات خود را از بخش دیـدگاهها در پنل کاربری مشاهده نمایید.
